Profilkatyka

Nie udało się dotychczas ustalić konkretnych działań, które mogą uchronić przed chłoniakami. Warto jednak zwrócić uwagę na te działania, które mają związek ze wszystkimi chorobami nowotworowymi i są polecane jako działania profilaktyczne. Należy pamiętać o regularnej aktywności fizycznej, która ma wpływ na prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Na co dzień należy dbać o jakość wody i pokarmów, które się spożywa. Szczególną wagę w walce z chłoniakiem ma niezwłoczne i prawidłowe rozpoznanie. Nie należy więc lekceważyć objawów, które nie są w sposób oczywisty związane z jakąś znaną przyczyną.

Rozpoznanie i diagnostyka

W przypadku podejrzenia chłoniaka, lekarz kieruje pacjenta do specjalistyczego ośrodka w celu wykonania badań diagnostycznych. Najważniejszym badaniem jest badanie histopatologiczne węzła chłonnego lub innej tkanki chorobowo zmienionej. W celu wykonania takiego badania, konieczna jest biopsja (wycięcie chirurgiczne) węzła lub wycinek pobrany z odpowiedniego miejsca (np. migdałek, żołądek, śródpiersie). Zazwyczaj jest to niewielki zabieg umożliwiający usunięcie całego węzła chłonnego lub jego części. Zabieg ten można wykonać w znieczuleniu miejscowym (lub ogólnym. W szczególnych lokalizacjach choroby, materiał jest pobierany drogą mediastinoskopii (badanie polega na bezpośrednim oglądaniu – wziernikowaniu śródpiersia z użyciem specjalnego urządzenia optycznego, tj. mediastinoskopu) lub laparoskopii (jest to mało inwazyjna metoda polegająca na wykorzystaniu mikro kamery i zestawu mikro narzędzi do wykonywania zabiegów operacyjnych w jamach ciała bez konieczności nacinania rozległego powłok).

Objawy

Najczęstszym z pierwszych objawów chłoniaka jest niebolesne powiększenie węzła lub węzłów chłonnych w jednym z obszarów ciała, na przykład szyi, pach lub pachwin. U niektórych osób występują dodatkowe objawy, mające związek z rodzajem chłoniaka. Objawy mogą obejmować:

1. znaczna utrata wagi w krótkim czasie, której nie można wyjaśnić w żaden sposób (zmiana diety, wzmożona aktywność)
2. dręczące nocne, zlewne poty
3. wysoka temperatura – niepowiązana z żadną infekcją czy chorobą
4. kaszel, problemy z przełykaniem lub duszność

Jeżeli jakiekolwiek objawy sugerują chłoniaka, konieczna jest wizyta u lekarza pierwszego kontaktu. Najczęściej powiększenie węzłów chłonnych spowodowane jest zwykłą infekcją dróg oddechowych, a nie chorobą nowotworową. Wiele chorób przebiega z powiększeniem węzłów chłonnych np. grypa czy przeziębienie, jeżeli jednak wyżej wymienione objawy utrzymują się dłużej niż przez trzy tygodnie należy zdecydowanie udać się do lekarza w celu ustalenia przyczyny powiększenia węzła chłonnego lub pojawienia się innych objawów.

Przyczyny powstawania

W większości przypadków nie można podać przyczyny, którą można w bezpośredni sposób uznać za czynnik sprawczy rozwoju chłoniaka. Podobnie trudno jest określić przyczyny przyrastającej systematycznie liczby zachorowań na chłoniaki (upatruje się je w przedłużeniu długości życia zarówno kobiet, jak i mężczyzn oraz w coraz większym skażeniu środowiska naturalnego człowieka). Wśród możliwych mechanizmów mogących przyczynić się do wystąpienia chłoniaka zwraca się przede wszystkim uwagę na:

1. zaburzenia regulacji immunologicznej (biorcy alloprzeszczepów szpiku, zespoły niedoborów immunologicznych, schorzenia autoimmunologiczne, infekcje wirusem HIV)
2. infekcje wirusowe (EBV, HTLV-1, HCV)
3. promieniowanie jonizujące
4. przyjmowanie leków immunosupresyjnych
5. ekspozycja na środki chemiczne owado- i grzybobójcze (pestycydy, herbicydy), rozpuszczalniki chemiczne farb, karcinogeny zawarte w dymie tytoniowym
6. infekcje bakteryjne (helicobacter pylori, chlamydia)
7. dieta bogata w tłuszcze i związki azotowe

Wskutek przewlekłego działania wyżej wymienionych czynników, może dochodzić do zmian w układzie genetycznym i do aktywacji onkogenów. Nie można jednak z całą pewnością wskazać, że osoba narażona na w/w czynniki zachoruje na chłoniaka i odwrotnie – chorobę rozpoznaje się u osób, które nie były wcześniej narażone na wskazane szkodliwe czynniki .

Zachorowania na chłoniaka

1. Według ostatnich danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), co roku wzrasta o około 4-5% liczba zachorowań na chłoniaki, które stanowią 5-6 przyczynę zgonów pośród wszystkich chorób nowotworowych. W Polsce szacuje się, że co roku zachorowuje ponad 6000 osób na chłoniaki, w tym około 1000 na chłoniaka Hodgkina
2. Według ostatnich danych pochodzących z Wielkiej Brytanii w ostatnim okresie nastąpił wyraźny wzrost zachorowań na chłoniaki w grupie młodszych pacjentów: w wieku 13-19 lat chłoniaki stanowią około 25% nowotworów, a w grupie 20-24 lat nastąpiło podwojenie liczby nowych rozpoznań chłoniaka w okresie ostatnich 20 lat
3. Ryzyko zachorowania na chłoniaki nieziarnicze według danych epidemiologicznych Krajowego Rejestru Nowotworów wzrasta wraz z wiekiem i dotyczy najczęściej osób po 55. roku życia. Chłoniak Hodgkina występuje w 5-10% wszystkich przypadków. W tym typie występują charakterystyczne komórki Reed-Sternberga. Typ ten występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet i jest najczęściej diagnozowany u osób poniżej 35 roku życia
4. Wśród najczęściej występujących nowotworów w Polsce chłoniaki zajmowały 6. pozycję u mężczyzn i 7. u kobiet
5. Udział chłoniaka Hodgkina w zachorowaniach na nowotwory w Polsce wynosi 0,5%. W 2010 roku zanotowano ponad 700 zachorowań na to schorzenie
6. W 2010 roku w Polsce częstość zachorowań na chłoniaka Hodgkina była niższa niż średnia dla krajów Unii Europejskiej (dane z 2009 roku): o około 40% u mężczyzn i prawie 20% u kobiet

Klasyfikacja chłoniaków

Klasyfikacja chłoniaków opiera się na zidentyfikowaniu komórki początkowej, z której rozwija się populacja komórek patologicznych. Jest kilkadziesiąt jednostek chorobowych w tej grupie chorób, ale najczęściej występuje kilkanaście z nich. Jeśli chodzi o rodzaje chłoniaków, wyróżniamy postacie agresywne oraz przewlekłe. Chłoniaki przewlekłe rozwijają się bardzo wolno i nie wymagają leczenia przez miesiące, a nawet lata i nie da się ich trwale wyleczyć. Jednak często można osiągnąć stan remisji choroby, który może utrzymywać się długo i czas życia chorych może być podobny do osób zdrowych w tym samym wieku. Chłoniaki agresywne z kolei rozwijają się szybciej, zazwyczaj dają także objawy i wymagają natychmiastowego leczenia. Przeżycie chorych bez leczenia wynosi od kilku do kilkunastu miesięcy. W przypadku chłoniaków agresywnych istnieje możliwość trwałego wyleczenia. Odsetek uzyskiwanych całkowitych remisji przekracza 60%, natomiast wyleczeń około 40-50%. Najczęściej spotykanym chłoniakiem agresywnym jest chłoniak rozlany z dużych komórek B. W zależności od miejsca pochodzenia chłoniaki można podzielić na chłoniaki T-komórkowe pochodzące z limfocytów T-komórkowych oraz chłoniaki B-komórkowe pochodzące z limfocytów B-komórkowych. Chłoniaki B-komórkowe występują znacznie częściej niż chłoniaki T-komórkowe. Najczęściej występujące chłoniaki B-komórkowe to: chłoniak rozlany z dużych komórek B oraz chłoniak grudkowy. Natomiast najczęściej występującymi chłoniakami T-komórkowymi są chłoniaki z obwodowych komórek T.

Informacje o chorobie

Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki są chorobą komórek organizmu. Normalnie, komórki dzielą się w organizmie w sposób uporządkowany i kontrolowany. Jeśli jednak z jakiegoś powodu proces ten wymyka się spod kontroli i komórki zaczynają dzielić się i wzrastać, bez zachowania jakiegokolwiek porządku, formując się w  jedną lub więcej grup węzłów chłonnych, tworzą w ten sposób chłoniaka. Chłoniaki mogą umiejscawiać się w węzłach chłonnych i każdej innej tkance oraz narządzie, co odróżnia chłoniaki od innych nowotworów.

Układ chłonny jest częścią układu odpornościowego, broniącego organizm między innymi przed infekcjami. W węzłach chłonnych płyn śródtkankowy zawarty w naczyniach (chłonka) ulega filtracji (wychwytywaniu antygenów - cząsteczek mogących wywołać reakcje odpornościowe). Naczynia odprowadzające chłonkę z węzłów chłonnych łączą się w kolejne naczynia zbiorcze, które ostatecznie tworzą przewód piersiowy mający ujście do żyły głównej górnej, gdzie chłonka wraca do układu krążenia krwi. 

Do narządów limfatycznych oprócz wspomnianych węzłów chłonnych należy także: grasica, migdałki, skupienia tkanki limfatycznej w błonie śluzowej jelit (kępki Peyera), śledziona oraz szpik kostny. Zasadniczą strukturą spełniającą funkcje układu chłonnego jest grudka chłonna (występująca w węzłach chłonnych i innych narządach limfatycznych). W części centralnej grudki chłonnej znajduje się ośrodek rozmnażania grudki chłonnej, w którym limfocyty B po zetknięciu się z antygenem, na który są przygotowane zareagować, ulegają przemianie i podziałom komórkowym, a następnie przekształcaniu do komórek plazmatycznych wydzielających swoiste przeciwciała.